Zaległości ZUS – co za nie grozi i jak ich uniknąć?

Niech rzuci kamieniem ten, komu nigdy nie zdarzyło się przeoczyć terminu zapłaty. Czy to faktury za energię, czy to podatku od nieruchomości lub składek na ubezpieczenia społeczne. Katalog zaległych opłat jest otwarty. O ile usługodawca co najwyżej doliczy do kwoty faktury odsetki, o tyle zaległości ZUS to już zupełnie inna kategoria. Z niezapłaconymi składakami do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych sytuacja nie jest tak prosta, a konsekwencje mogą być znacznie dotkliwsze. Stajemy przed pytaniem: „Nie zapłaciłem ZUS, co teraz?” i szukamy sposobu, by wyjść z tego obronną ręką.

Podpowiadamy poniżej!

Zachęcamy także do lektury innych wpisów na naszym blogu. W jednym z najnowszych artykułów wyjaśnialiśmy, jak wygląda kwestia rozliczenia z ZUS w przypadku zawieszenia działalności gospodarczej.

Zaległości ZUS – kiedy powstają?

O istocie zaległości wobec ZUS traktuje ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawa zasiłkowa nie definiuje pojęcia „zadłużenia” oraz „zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne”.

W art. 24 cytowanej ustawy natomiast czytamy, iż zaległością jest nieopłacenie składek w terminie lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości.

Co grozi za zaległości w ZUS? Jakie są konsekwencje długu w ZUS?

Sankcją za takie zachowanie jest to, iż Zakład może wymierzyć płatnikowi składek dodatkową opłatę do wysokości 100% nieopłaconych składek. Oczywiście poza odsetkami za zwłokę – chyba, że płatnik zalegający z opłatą składek został skazany już prawomocnym wyrokiem. Wówczas takiej opłaty nie wymierza się.

Opłata dodatkowa jest rodzajem sui generis sankcji za niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązku opłacania składek (wyrok SN z 20.05.2004 r., II UK 403/03, OSNP 2005/3, poz. 44).

Co ważne, Zakład ma możliwość, a nie obowiązek wymierzenia opłaty dodatkowej. Dlatego też orzeka w warunkach uznania administracyjnego.

Niezależnie od powyższego, warto również pamiętać, iż brak zapłaty składek lub ich nieopłacanie w terminie może zostać zakwalifikowane jako przestępstwo lub wykroczenie. Wobec takiego płatnika może zostać wszczęte postępowanie karne. Te zaś w najgorszym wypadku może zakończyć się wyrokiem skazującym. To dlatego tak ważne jest terminowe regulowanie składek wobec ZUS – aby ustrzec się od nieprzyjemnych konsekwencji.

Jak sprawdzić zaległości w ZUS?

Co zrobić, gdy mamy wątpliwości, czy na pewno posiadamy „czystą kartę” wobec ZUS i nie posiadamy żadnych zaległości? W takim przypadku należy śledzić te informacje w Platformie Usług Elektronicznych ZUS (PUE ZUS) w „Panelu płatnika”.

Niezależenie od tego, ZUS co do zasady sukcesywnie powinien takie informacje w PUE umieszczać (w razie wystąpienia jakichkolwiek zaległości).

Ponadto, rozwiązaniem jest również wystąpienie do ZUS z wnioskiem o zaświadczenie o niezaleganiu w ZUS. Zaświadczenie takie to dokument potwierdzający brak długu w opłacaniu składek. Jest on niezbędny do przedłożenia w razie starania o kredyt, czy leasing. W sytuacji, w której organ stwierdzi wystąpienie zaległości, zamiast zaświadczenia wyda stosowną informację o zaległościach.

Czy ZUS może zająć konto bankowe lub majątek firmy?

Odpowiedź jest niestety twierdząca. ZUS może zająć konto bankowe, jeśli płatnik składek posiada zaległości w opłacaniu składek i nie reaguje na wysyłane wezwania. Zakład w tym celu korzysta z postępowania egzekucyjnego w administracji.

Zajęcie konta jest środkiem definitywnym. W pierwszej kolejności organ wykorzystuje upomnienia, wezwania i informuje o naliczeniu odsetek czy opłaty dodatkowej, o której mowa była wyżej.

Zakład może również zabezpieczyć zapłatę składek zajmując majątek firmy, w tym rzeczy ruchome oraz nieruchomości. Narzędziami, którymi dysponuje ZUS w tym zakresie to np. hipoteka przymusowa, która ustanawiana jest na nieruchomościach dłużnika oraz zastaw ustawowy. Ten ostatni natomiast może być ustanowiony jedynie na ruchomościach.

Jak zaległości w ZUS wpływają na prawo do emerytury i świadczeń?

Świadczenie chorobowe i zasiłek macierzyński a zaległości ZUS

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż zaległość wobec ZUS może istotnie wpłynąć na prawo do świadczeń w razie choroby lub macierzyństwa. W szczególności na świadczenie chorobowe, czy zasiłek macierzyński etc.

Regułą jest uzależnienie realizacji świadczeń z ubezpieczenia chorobowego od wywiązywania się przez ubezpieczonych, będących płatnikami składek, z obowiązku składkowego. Stanowi to następstwo przystąpienia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Z literalnego brzmienia art. 2a ust. 1 u.ś.p.u.s. wynika, że brak zadłużenia nie jest warunkiem nabycia prawa do ww. świadczeń, ale tylko sankcją za niewywiązanie się przez ubezpieczonego płatnika składek z powinności comiesięcznego odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne, w efekcie którego powstało zadłużenie z tytułu składek na kwotę przekraczającą 1% minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego na podstawie odrębnych przepisów, tj. – biorąc pod uwagę aktualną kwotę minimalnego wynagrodzenia – na kwotę przekraczającą 46,66 zł.

Z ust. 2 cytowanego przepisu wynika natomiast, że na dopełnienie warunku realizacji uprawnienia (uregulowanie zadłużenia) ubezpieczony płatnik składek ma 6 miesięcy. Termin ten liczymy od dnia, w którym spełnił ustawowe warunki nabycia prawa do danego świadczenia. Po bezskutecznym upływie tego terminu prawo do świadczenia wygasa.

Przez uregulowanie zadłużenia, o którym mowa w ust. 1 cytowanego przepisu, rozumieć należy wystąpienie okoliczności, które skutkują zakończeniem sytuacji zadłużenia. Uregulowanie zadłużenia może zatem nastąpić poprzez:

• spłatę całości zaległości składkowych,
• umorzenie zaległości,
• przedawnienie, ale również poprzez
• zawarcie układu ratalnego, skutkującego przekształceniem zaległości składkowych w należności, które staną się dopiero ponownie wymagalne.

Zaległości ZUS a prawo do emerytury

Zaległości nie pozostają także obojętne wobec nabycia prawa do emerytury. Zagadnienie to określa ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Istnieje zasada, że do stażu ubezpieczeniowego wlicza się okresy trwania obowiązku ubezpieczenia bez względu na fakt opłacenia składki. Ustawodawca odstępuje od niej jednak w odniesieniu do osób zobowiązanych do opłacania składek na własne ubezpieczenie społeczne. Tzn. w odniesieniu do osób prowadzących pozarolniczą działalność i osób z nimi współpracujących.

Niezapłacenie więc składki przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność powoduje nieuwzględnienie danego okresu w stażu ubezpieczeniowym.

W orzecznictwie przyjmuje się, że składką niezapłaconą jest składka niezapłacona faktycznie, a więc także w przypadku umorzenia należności. Istotnym jest fakt, iż samo prowadzenie działalności gospodarczej, bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, nie stanowi okresu składkowego.

W konsekwencji, nabywając prawo do emerytury, co do zasady należy pamiętać również, że zaległości mogą skutkować pomniejszeniem jej wysokości. Zakład ma bowiem taką możliwość – na podstawie art. 139 ust. 1 pkt 2c ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Jak rozłożyć zaległości ZUS na raty?

W przypadku posiadanych zaległości wobec ZUS można wystąpić do organu z wnioskiem o ulgę w postaci m.in. rozłożenia należności na raty.

Zgodnie z art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osobami uprawnionymi do złożenia wniosku o taką ulgę są płatnicy składek oraz byli płatnicy składek. Jest to korzystne rozwiązanie w razie przejściowych problemów finansowych.

W tej sytuacji należy wypełnić i złożyć do Zakładu formularz RSR w którym należy:

• wskazać kwotę, którą dłużnik proponuje jako miesięczną ratę (mając na względzie swoje obecne położenie osobiste i finansowe) oraz
• uzasadnić wniosek, składając do niego niezbędne dokumenty.

W razie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, podpisanie układu ratalnego spowoduje, że ZUS zawiesi je po podpisaniu umowy o rozłożenie należności na raty.

Od następnego dnia po dniu, w którym złożony zostanie wniosek o rozłożenie należności na raty, ZUS zaprzestanie również naliczanie odsetek za zwłokę, a jedynie doliczy opłatę prolongacyjną. Wynosi ona 50% stawki odsetek za zwłokę obowiązującej w dniu podpisania umowy.

Ulgą można objąć całość należności z tytułu składek na:

• ubezpieczenia społeczne,
• ubezpieczenie zdrowotne,
• Fundusz Pracy oraz
• Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,
• Fundusz Emerytur Pomostowych,
• inne należności, tj. koszty upomnienia, opłata dodatkowa.

Jeśli zmieni się sytuacja finansowa płatnika w toku spłacania rat (gdy pogorszy się lub poprawi), płatnik może złożyć wniosek o zmianę warunków udzielonej ulgi.

Czy można umorzyć zaległe składki ZUS?

ZUS może także umorzyć należności z tytułu składek w całości lub części. Umorzenie jest jednak rozwiązaniem o charakterze wyjątkowym, z praktyki Kancelarii stosowanym w zasadzie w bardzo niewielkim odsetku przypadków. Jedynie wówczas, gdy istnieje zasadniczo całkowita nieściągalność należności lub ZUS  uzna, że dłużnik znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej.

Jednakże, z perspektywy dotychczasowej praktyki, ZUS (a za organem również Sądy) nie zgadzają się na umorzenie należności także w razie bardzo trudnej sytuacji majątkowej i zarobkowej ubezpieczonego, który jednak posiada np. spadkobierców przez których taki dług hipotetycznie może w ramach spadkobrania zostać przejęty.

Warto pamiętać, że zarówno w sprawie wniosku o rozłożenie na raty należności ZUS, jak i umorzenie należności samo złożenie wniosku nie gwarantuje rozłożenia na raty (w tym zgody ZUS na proponowane raty) oraz nie gwarantuje umorzenia. Nie gwarantuje takie działanie również zawieszenia postępowania egzekucyjnego, czy zatrzymania naliczania odsetek.

Dopiero podpisanie układu ratalnego lub decyzja o umorzeniu Zakładu jest dokumentem realnie wpływającym na wysokość zadłużenia z tytułu składek.

Jak uniknąć długu w ZUS? Praktyczne sposoby dla przedsiębiorców

Nie jest odkryciem Ameryki, jeśli jako pierwszy argument, aby uniknąć długu w ZUS zostanie wskazane, że każdy przedsiębiorca powinien skrupulatnie pilnować terminów opłacania składek.

Dodatkowo, jak już wyżej zostało wskazane, warto jest regularnie śledzić wpisy na koncie w PUE ZUS oraz regularnie odczytywać wiadomości wysyłane w tej formie przez organ. Dzięki temu, nawet w razie jakichkolwiek wątpliwości, można w krótkim czasie uzyskać informację z Zakładu i prowadzić korespondencję dotyczącą ewentualnego rozstrzygnięcia problemu zaległości.

Można też złożyć wnioski o rozłożenie należności na raty, czy umorzenie zadłużenia.

Dodatkowym zabezpieczeniem jest również współpraca z księgowym lub biurem rachunkowym, który również przypomni o konieczności czy zbliżającym się terminie opłacenia składek.

Zaległości ZUS – podsumowanie

Niniejszy artykuł nie rozwiał wszelkich Państwa wątpliwości dotyczących Państwa indywidualnej sytuacji w sprawie regulowanie składek w ZUS? Zapraszamy do kontaktu z Kancelarią – posiadamy bogate doświadczenie w prezentowanej materii. Szczególnie z uwzględnieniem reprezentacji Klientów w sprawie wniosków o rozłożenie na raty zaległości w ZUS czy umorzenia należności.