Rezydencja podatkowa marynarza – jak ją ustalić i dlaczego ma znaczenie?

Ustalenie rezydencji podatkowej stanowi kluczowy element prawidłowego rozliczenia podatku dochodowego, zwłaszcza w przypadku osób uzyskujących dochody za granicą. W przypadku marynarzy kwestia ta nabiera szczególnego znaczenia, ponieważ ich sytuacja życiowa i zawodowa często łączy kilka jurysdykcji podatkowych. Rezydencja podatkowa marynarza determinuje bowiem zakres jego obowiązku podatkowego w Polsce, wpływa na możliwość zastosowania umów o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz warunkuje sposób rozliczenia dochodów osiąganych z pracy na statku. Prawidłowe ustalenie rezydencji ma zatem kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa podatkowego.

Z lektury niniejszego wpisu dowiedzą się Państwo:

• Czym jest rezydencja podatkowa marynarza?
• Co oznacza pojęcie „centrum interesów życiowych”?
• Jak ustalić rezydencję podatkową marynarza w praktyce?
• Rezydencja podatkowa a obowiązek podatkowy – co trzeba wiedzieć?
• Co grozi za błędne ustalenie rezydencji podatkowej?

Na naszym blogu ostatnio pisaliśmy także nt. kontrowersji wokół objęcia marynarzy obowiązkowym ubezpieczeniem ZUS – zachęcamy do lektury również tego wpisu.

Czym jest rezydencja podatkowa?

Rezydencja podatkowa to status prawny określający, w jakim kraju osoba fizyczna lub prawna podlega obowiązkowi podatkowemu od wszystkich swoich dochodów (przychodów). Jest to szczególnie istotne w przypadku osób, które uzyskują dochody poza granicami kraju. Przykładowo, wyjeżdżają do pracy na kilka miesięcy w roku podatkowym lub otrzymują dochody z kapitałów pieniężnych za granicą (odsetki czy dywidendy). Ustalenie rezydencji podatkowej jest w takich przypadkach niezbędne, by prawidłowo rozliczyć podatki. Przy czym dla ustalenia samej rezydencji podatkowej niezwykle istotne znaczenie ma ustalenie miejsca zamieszkania podatnika.

W myśl art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej także jako: ustawa o PIT):

osoby fizyczne, jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów (nieograniczony obowiązek podatkowy).

 

Miejsce zamieszkania na terytorium RP a rezydencja podatkowa marynarza

Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 1a ww. ustawy, za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uważa się osobę fizyczną, która:

1. posiada na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) lub
2. przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Co ważne, przepisy art. 3 ust. 1, 1a stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, których stroną jest Rzeczpospolita Polska (art. 4a ww. ustawy).

Obie powyższe przesłanki – powodujące ustalenie miejsca zamieszkania w Polsce – mają charakter rozłączny. Wystarczające jest spełnienie choćby jednej z nich, aby uznać, że podatnik ma miejsce zamieszkania w Polsce. Wystarczy więc by podatnik-marynarz posiadał centrum interesów życiowych w Polsce lub przebywał na terytorium RP dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Przy czym na gruncie prawa polskiego obowiązuje zasada, w myśl której każda osoba fizycznie ma jedno – i tylko jedno – miejsce zamieszkania.

Zasada rezydencji i zasada źródła a obowiązek podatkowy

Podkreślenia wymaga też, że zakres obowiązku podatkowego oparty jest na dwóch zasadach:

1. Zasadzie rezydencji, której odpowiada pojęcie nieograniczonego obowiązku podatkowego;
2. Zasadzie źródła, z którą związany jest ograniczony obowiązek podatkowy.

Osoby fizyczne mające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów), bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów. Jest to tzw. nieograniczony obowiązek podatkowy.

Natomiast osoby, które nie mają miejsca zamieszkania w Polsce, podlegają obowiązkowi podatkowemu wyłącznie od dochodów (przychodów) osiąganych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W ich przypadku mamy do czynienia z tzw. ograniczonym obowiązkiem podatkowym.

Należy podkreślić, iż przytoczony powyżej „nieograniczony obowiązek podatkowy” jest korygowany w oparciu o art. 4a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z nim, przepis art.3 ust. 1 stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu, których stroną jest Rzeczpospolita Polska.

Rezydencja podatkowa marynarza – to warto zapamiętać!

Mając na względzie powyższe, jeżeli dana osoba

• przebywa w Polsce powyżej 183 dni

lub

• posiada na terytorium RP centrum interesów osobistych lub gospodarczych (np. nieruchomości, ruchomości, rodzina, konta bankowe, umowa najmu itp.)

stwierdzić należy, iż osoba taka posiada polską rezydencję podatkową.

Oczywiście samo posiadanie np. nieruchomości w danym kraju nie przesądza już o tym, że jest się rezydentem podatkowym. Dlatego ocena rezydencji podatkowej marynarza powinna być każdorazowo dokonywana indywidualnie.

Co oznacza „centrum interesów życiowych” marynarza?

Centrum interesów życiowych to miejsce, z którym dana osoba jest najsilniej związana osobiście (prywatnie) i gospodarczo. W zakresie powiązań osobistych analizuje się m.in.:

• miejsce zamieszkania rodziny,
• aktywność w życiu społecznym, kulturalnym czy politycznym.

Natomiast w przypadku powiązań gospodarczych istotne jest m. in.:

• miejsce prowadzenia działalności zarobkowej (praca, działalność gospodarcza),
• miejsce posiadania rachunków bankowych,
• posiadane inwestycje,
• miejsce położenia majątku ruchomego i nieruchomego,
• miejsce zaciągania kredytów/pożyczek oraz cel na jakie są przeznaczane.

W praktyce najważniejszym kryterium jest zwykle obecność najbliższej rodziny w Polsce (np. żony i małoletnich dzieci).

Jeżeli marynarz wyjeżdża za granicę sam, a małżonek lub dzieci pozostają w kraju, centrum interesów osobistych pozostaje zazwyczaj (choć nie zawsze) w Polsce. Jeśli jednak cała rodzina przenosi się za granicę – co do zasady centrum interesów zmienia się na państwo, w którym faktycznie mieszkają. U osób samotnych bierze się pod uwagę m.in. to, gdzie prowadzą gospodarstwo domowe i gdzie uczestniczą w życiu społecznym.

Jak ustalić rezydencję podatkową marynarza w praktyce?

Aby formalnie potwierdzić swoją rezydencję podatkową w Polsce, osoba fizyczna może złożyć wniosek o wydanie certyfikatu rezydencji podatkowej w urzędzie skarbowym. Certyfikat ten jest dokumentem potwierdzającym status rezydenta podatkowego. Może być wymagany w różnych sytuacjach, np. przy składaniu zeznań podatkowych w innych krajach.

Zgodnie z art. 5a pkt 21 ustawy o PIT certyfikat rezydencji jest zaświadczeniem o miejscu zamieszkania podatnika dla celów podatkowych wydanym przez właściwy organ administracji podatkowej państwa miejsca zamieszkania podatnika. Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie wskazują konkretnie, jakie warunki formalne powinien spełniać certyfikat rezydencji.

Artykuł 306l ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa wskazuje, że certyfikat rezydencji to zaświadczenie o miejscu zamieszkania lub siedzibie dla celów podatkowych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Certyfikat rezydencji, to zatem oficjalny dokument wydawany przez urząd skarbowy, który potwierdza, że dana osoba fizyczna lub prawna jest polskim rezydentem podatkowym. Oznacza to, że podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu. Ma zatem obowiązek rozliczania w Polsce wszystkich swoich dochodów, niezależnie od tego, w którym kraju zostały one uzyskane.

Oczywiście można posiadać certyfikat rezydencji podatkowej, ale należy pamiętać, że to jedynie dowód na istnienie określonych okoliczności. Taki dokument jest oczywiście ważny, ale może być niewystarczający. Wydając certyfikat rezydencji podatkowej, postępowanie organów sprowadza się zwykle do weryfikacji spełnienia określonych warunków w danym kraju. Nie zaś całokształtu sytuacji podatnika – w szczególności marynarza.

Warto podkreślić, że certyfikat rezydencji nie stanowi warunku zastosowania umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, lecz jedynie pewien wymóg o charakterze dowodowym mający znaczenie na etapie poboru podatku przez płatnika.

W przypadku marynarzy informacja o posiadanej rezydencji podatkowej jest zawierana we wnioskach o ograniczenie poboru zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. Również jest to też jeden z elementów badanych przez fiskusa w czynnościach sprawdzających dotyczących podatku dochodowego od osób fizycznych.

Gdzie można złożyć wniosek o wydanie certyfikatu rezydencji podatkowej?

Wniosek o wydanie certyfikatu rezydencji podatkowej można złożyć:

1. Elektronicznie – jako załącznik do pisma ogólnego w e-Urzędzie Skarbowym (podpis kwalifikowany lub zaufany);
2. Papierowo:

• osobiście w urzędzie skarbowym,
• wysyłając wniosek pocztą tradycyjną.

Wersja elektroniczna w e-US jest bezpłatna. Wnioski papierowe i te składane przez e-PUAP wymagają opłaty skarbowej w wysokości 17 zł.

Rezydencja podatkowa marynarza a obowiązek podatkowy

Posiadanie rezydencji podatkowej w Polsce oznacza konieczność rozliczania w Polsce wszystkich dochodów – zarówno krajowych, jak i zagranicznych. Nie oznacza to jednak, że marynarz ma zawsze obowiązek składania PIT czy płacenia podatków w Polsce, gdy uzyskuje dochód z pracy na statku.

Natomiast osoby, które nie mają rezydencji w Polsce, rozliczają tu wyłącznie dochody uzyskane na terytorium RP (tzw. ograniczony obowiązek podatkowy).

Aby ustalić, czy dochód został „osiągnięty na terytorium Polski”, analizuje się, gdzie faktycznie wykonywane są czynności, które generują przychód. Sama wypłata pieniędzy nie jest miejscem osiągnięcia dochodu.

Rezydencji podatkowej nie określa się według własnego uznania. Liczą się fakty i rzeczywiste okoliczności, a więc to, z którym krajem “łączy” nas najwięcej powiązań osobistych i ekonomicznych.

Czym jest podwójna rezydencja podatkowa?

Jeżeli dana osoba spełnia warunki uznania jej za rezydenta podatkowego w dwóch państwach – zarówno według przepisów prawa podatkowego innego kraju, jak i na podstawie polskiej ustawy o PIT – powstaje tzw. podwójna rezydencja podatkowa.

Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania przewidują w takiej sytuacji szczególne zasady rozstrzygania, które państwo należy uznać za miejsce rezydencji podatkowej tej osoby. Zasady te są co do zasady określone w art. 4 ust. 2 poszczególnych umów.

Zgodnie z tymi regułami, jeśli osoba fizyczna jest uznawana za mającą miejsce zamieszkania w obu państwach, jej rezydencję podatkową ustala się według następującej kolejności:

1. W pierwszej kolejności bierze się pod uwagę państwo, w którym osoba posiada stałe miejsce zamieszkania. Jeżeli posiada je w obu krajach, decydujące jest to, z którym państwem łączą ją silniejsze więzi osobiste i ekonomiczne, czyli gdzie znajduje się jej ośrodek interesów życiowych;
2. Jeżeli nie da się ustalić ośrodka interesów życiowych lub osoba nie ma stałego miejsca zamieszkania w żadnym z państw, decyduje kraj, w którym dana osoba zazwyczaj przebywa;
3. Jeżeli osoba przebywa na stałe w obu państwach albo w żadnym z nich, za decydujące uznaje się jej obywatelstwo;
4. Jeśli osoba posiada obywatelstwo obu państw albo nie jest obywatelem żadnego z nich, sprawę rozstrzygają właściwe organy obu państw w drodze wzajemnych uzgodnień.

Zmiana rezydencji podatkowej – czy jest możliwa?

Rezydencję podatkową można zmienić także w trakcie roku podatkowego. Prawo dopuszcza sytuację, w której dana osoba w ciągu roku jest rezydentem najpierw jednego, a następnie drugiego kraju. Wówczas ma obowiązek rozliczyć się z podatku od osiągniętych dochodów w każdym z tych państw. Jednak odpowiednio za te okresy, w których jest w nich uznawana za rezydenta.

Jeśli dana osoba na stałe przenosi się do innego kraju, należy:

• poinformować o tym swój urząd skarbowy,
• zaktualizować adres zamieszkania i
• załączyć dokumenty potwierdzające wyprowadzkę, np. certyfikat rezydencji podatkowej z innego kraju, dokumenty potwierdzające zameldowanie, posiadanie centrum interesów życiowych w danym kraju itd.

Należy przy tym mieć na względzie, że Ordynacja podatkowa przewiduje otwarty katalog środków dowodowych, co daje możliwość udowodnienia rezydencji podatkowej na wiele sposobów.

Co grozi za błędne ustalenie rezydencji podatkowej?

Błędne ustalenie rezydencji podatkowej może prowadzić do poważnych konsekwencji, takich jak:

• podwójne opodatkowanie tych samych dochodów w dwóch różnych krajach,
• konieczność zapłaty zaległych podatków wraz z odsetkami,
• sankcje karo-skarbowe w przypadku uznania, że podatnik unikał opodatkowania,

Dlatego właściwe określenie rezydencji podatkowej marynarza ma kluczowe znaczenie przy rozliczeniach podatkowych.

Jeżeli potrzebują Państwo wsparcia przy ustaleniu rezydencji podatkowej lub rozliczeniu podatku od dochodów uzyskiwanych za granicą, zapraszamy do kontaktu!

+48 797 392 234
kancelaria@radcaprawny-trojmiasto.pl