Dziecko odmawia kontaktów – czy rodzic zapłaci karę? Ważna zmiana w orzecznictwie – uchwała SN III CZP 20/25

Jedna z najnowszych uchwał Sądu Najwyższego (z 3 października 2025 roku wydanej w sprawie o sygn. III CZP 20/25) porusza niezwykle wrażliwą i często konfliktową płaszczyznę prawa rodzinnego – wykonywanie kontaktów z dzieckiem i odpowiedzialność za niewykonywanie tych obowiązków. Co oznacza nowa uchwała? Co w sytuacji, gdy dziecko odmawia kontaktów –  z powodu konfliktowej postawy rodziców? Czy rodzic sprawujący codzienną pieczę musi zapłacić karę?

Wyjaśniamy poniżej – zapraszamy do lektury!

Kara za brak kontaktów. Uchwała Sądu Najwyższego z 3 października 2025 r. III CZP 20/25

Sąd Najwyższy uznał, że nawet gdy dziecko odmawia kontaktów, możliwe jest nałożenie kary na rodzica sprawującego nad nim pieczę. Dotyczy to sytuacji, w których postawa dziecka wynika z zachowań obojga rodziców. Wówczas rodzica sprawującego pieczę można zobowiązać do zapłaty sumy pieniężnej na rzecz rodzica uprawnionego do kontaktów. Może to nastąpić w ramach postępowania o zagrożenie kary grzywną za niewykonywanie kontaktów.

Dziecko odmawia kontaktów z rodzicem? Ważna zmiana w orzecznictwie

Co ważne, dotychczasowa linia orzecznicza jasno wskazywała, że nie można karać rodzica, pod którego opieką dziecko pozostaje, jeśli przyczyną niewykonywania kontaktów jest postawa dziecka, które stroni od tych kontaktów. W ramach zasady dobra dziecka Sąd Najwyższy stał na stanowisku, że dziecka nie można zmuszać do takich kontaktów, jeśli wyraźnie oponuje przed spotkaniem z drugim rodzicem.

Nowa uchwała SN (III CZP 20/25) stanowi zatem nowy punkt równowagi między prawem rodzica a dobrem dziecka.

„Luka” w prawie załatana – koniec uchylania się od wykonywania kontaktów

Uchwała SN doprecyzowała pewną powstałą „lukę w prawie”. Dotychczas luka ta była wykorzystywana niejednokrotnie przez rodzica sprawującego codzienną opiekę nad dzieckiem.

Przed wydaniem ww. orzeczenia rodzic mógł uchylić się od obowiązku wydawania dziecka, a tym samym od kary grzywny. Rodzice często tłumaczyli bowiem brak wykonywania kontaktów postawą dziecka, charakteryzującą się niechęcią do spotkań z drugim rodzicem. Czasami powoływali się na inne przyczyny – niezawinione po stronie rodzica sprawującego codzienną opiekę. W ocenie Sądu Najwyższego należy badać, czy owa niechęć nie wynika z działań i konfliktowej postawy obojga rodziców.

Uwaga!

Pomimo, że uchwała jest novum, to sądy rodzinne dotychczas także badały przyczyny dla których kontakt nie jest realizowany. Badano, czy winę za taki stan rzeczy ponosi któryś z rodziców.

Kara za niewykonywanie kontaktów – co grozi za utrudnianie kontaktów z dzieckiem?

Przepisy art. 598¹⁵ § 1 k.p.c. przewidują dwuetapowy mechanizm ochrony prawa do kontaktu z dzieckiem.

1. W pierwszym etapie sąd wzywa rodzica do wykonania obowiązku, grożąc koniecznością uiszczenia kary grzywny za niewykonywanie tego obowiązku.
2. Następnie sąd może orzec zapłatę określonej kwoty na rzecz drugiego rodzica, jeśli obowiązek ten nie jest realizowany.

Celem tej instytucji jest zdyscyplinowanie rodziców i spowodowanie, że kontakty będą realizowane (nie zaś karanie za każde odstępstwo od planu). Uchwała Sądu Najwyższego wprowadza bardziej rygorystyczne podejście do badania realnych przyczyn braku realizowania kontaktów. Będzie to szczególne znaczenie w sytuacji, gdy rodzic opiekujący się dzieckiem na co dzień obarcza dziecko winą za niewykonywanie kontaktów.

Różne perspektywy rodziców – co zmienia uchwała SN III CZP 20/25?

Perspektywa rodzica sprawującego codzienną opiekę (zwykle – matki)

Z punktu widzenia rodzica, który na co dzień sprawuje pieczę, czyli najczęściej matki, uchwała może być postrzegana jako zaostrzenie odpowiedzialności. Nawet jeśli dziecko reaguje emocjonalnie lub odmawia kontaktu z drugim rodzicem z powodu dawnego konfliktu między rodzicami, sąd może uznać, że brak skutecznych działań ze strony rodzica opiekującego się dzieckiem stanowi naruszenie obowiązku z art. 113 k.r.o. Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi bowiem, że kontakt z dzieckiem jest nie tylko prawem, ale i obowiązkiem każdego z rodziców.

Sąd Najwyższy wskazał, że rodzic nie może ograniczać się do biernego przyzwolenia na niechęć dziecka do kontaktu z drugim rodzicem. Ma on prawny obowiązek podejmować aktywną postawę wspierającą kontakt – czyli tłumaczyć, zachęcać, usuwać bariery emocjonalne. Brak takiej postawy może skutkować wszczęciem wyżej opisanego postępowania i tym samym sankcją finansową.

Perspektywa rodzica uprawnionego do kontaktu (zwykle – ojca)

Z kolei z perspektywy rodzica uprawnionego do kontaktów, czyli najczęściej ojca, uchwała stanowi wzmocnienie ochrony prawa do uczestnictwa w życiu dziecka. Dla wielu ojców borykających się z utrudnianiem kontaktów uchwała jest sygnałem, że sądy będą patrzyły szerzej, analizując źródła niechęci dziecka i przeciwdziałając nadużywaniu argumentu o zasadzie „dobra dziecka”, jako pretekstu do izolacji drugiego rodzica.

Sąd Najwyższy potwierdził, że nie można usprawiedliwiać braku kontaktów wyłącznie zachowaniem dziecka, jeśli jego postawa wynika z wcześniejszego konfliktu rodziców lub braku współpracy ze strony rodzica sprawującego pieczę.

Jak sąd ocenia sytuację, gdy dziecko odmawia kontaktów? Znaczenie praktyczne nowej uchwały SN i wnioski dla rodziców

Uchwała III CZP 20/25 nie oznacza automatyzmu w nakładaniu kar finansowych. Sąd rodzinny będzie zawsze musiał szczegółowo ustalić stan faktyczny sprawy. Każdorazowo sąd będzie musiał ocenić, czy rodzic rzeczywiście podjął działania, by umożliwić kontakt – czy też jego zachowanie utrudniało lub zniechęcało dziecko. Co ważne, dotyczy to postawy obojga rodziców. W praktyce oznacza to potrzebę dokumentowania takich działań, np. korespondencji, mediacji, prób organizacji spotkań, aby wykazać przed sądem dobrą wolę i współpracę.

Odmowa kontaktów przez dziecko – najnowsza uchwała SN. Podsumowanie.

Komentowane orzeczenie niewątpliwe zwiększa odpowiedzialność obojga rodziców za utrzymanie więzi z dzieckiem, niezależnie od emocjonalnych trudności po rozstaniu.

Warto, by rodzice pamiętali, że osobista styczność i wykonywanie kontaktów nie jest wyłącznie uprawnieniem, ale jest to także obowiązek. Ponadto, każdy z rodziców powinien także kłaść większy nacisk na to, by w ewentualnym postępowaniu przed sądem móc udowodnić swoje twierdzenia.

Z uwagi na złożoność postępowań przed sądem rodzinnym zachęcamy do kontaktu z Kancelarią. Pomożemy ustalić, jak najlepiej przygotować się do sprawy o kontakty z dzieckiem lub jak uniknąć zbędnego postępowania.

Może Cię też zainteresować ten artykuł: Stan niedostatku jako przesłanka żądania alimentów od małżonka w razie rozwodu bez orzekania o winie.

________________________________________________________

Autor wpisu: radca prawny Natalia Zielmachowicz

Właścicielka kancelarii, radca prawny i doradca restrukturyzacyjny. Wieloletnie doświadczenie i gruntowna wiedza z zakresu prawa rodzinnego gwarantują pomoc prawną na najwyższym poziomie.

Potrzebujesz porady prawnej? Zadzwoń!
+48 797 392 234