Gdzie marynarz płaci podatek – w Polsce czy za granicą?

To, czy marynarz zapłaci w Polsce podatek dochodowy i czy ma w ogóle obowiązek złożenia zeznania rocznego w Polsce, będzie zależało od kilku czynników. Między innymi od rezydencji podatkowej czy stanu faktycznego dotyczącego pracy na statku. Także od tego, czy i jaka umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania ma zastosowanie. Tym samym ustalenie miejsca, gdzie marynarz płaci podatek wymaga uwzględnienia kilku zmiennych. W niniejszym wpisie przybliżamy ten temat – zachęcamy do lektury!

Od czego zależy miejsce opodatkowania dochodów marynarza? Gdzie marynarz płaci podatek?

Przede wszystkim, istotne jest ustalenie właściwej rezydencji podatkowej. Rezydencja podatkowa to status prawny określający, w jakim kraju osoba fizyczna lub prawna ma obowiązek płacenia podatków. Jest to szczególnie istotne w przypadku osób, które uzyskują dochody poza granicami kraju. Np. wyjeżdżają do pracy na kilka miesięcy w roku podatkowym lub otrzymują dochody z kapitałów pieniężnych za granicą (odsetki czy dywidendy). Ustalenie rezydencji podatkowej jest w takich przypadkach niezbędne, by określić miejsca zamieszkania dla celów podatkowych i prawidłowo rozliczać podatki.

Więcej na temat rezydencji podatkowej znajduje się w artykule: Rezydencja podatkowa marynarza – jak ją ustalić i dlaczego ma znaczenie.

Czym jest ulga abolicyjna?

Ulga abolicyjna to jedna z ulg przewidzianych w polskim prawie podatkowym. Przysługuje osobom, które osiągnęły dochody za granicą w kraju, z którym Polska stosuje metodę proporcjonalnego odliczenia przy zapobieganiu podwójnemu opodatkowaniu. Jest to rozwiązanie mające na celu zmniejszenie obciążeń podatkowych wynikających z tej metody.

Ulga abolicyjna uregulowana została w art. 27g ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej także jako: ustawa o PIT). Wprowadzenie ulgi abolicyjnej do systemu prawnego miało na celu zniwelowanie różnic pomiędzy:

• podatkiem obliczonym zgodnie z metodą odliczenia proporcjonalnego a
• podatkiem obliczonym na podstawie metody wyłączenia z progresją.

Warto podkreślić, iż ulga abolicyjna została wyłączona z stosowania do dochodów osiąganych z krajów stosujących szkodliwą konkurencję podatkową, czyli tzw. rajów podatkowych. 

Po więcej szczegółów związanych z tematem ulgi abolicyjnej zapraszamy do lektury artykułu dotyczącego ulgi abolicyjnej.

Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania

Międzynarodowe umowy podatkowe, znane jako umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, to dwustronne lub wielostronne porozumienia między państwami. Ich głównym celem jest zapobieganie sytuacji, w której ten sam dochód lub majątek jest opodatkowany w więcej niż jednym kraju. Są one kluczowym elementem międzynarodowego prawa podatkowego. Określają bowiem, które państwo ma prawo do nałożenia podatku. Chronią zatem podatników przed wielokrotnym obciążeniem.

Problem podwójnego opodatkowania z prawnego punktu widzenia pojawia się, gdy:

• co najmniej dwa kraje obciążają tego samego podatnika podobnymi podatkami
• od tego samego dochodu lub majątku
• w tym samym czasie.

Wynika to najczęściej z konfliktu między systemami podatkowymi. Chodzi o sytuację, gdy:

• jedno państwo opodatkowuje dochody swoich rezydentów, bez względu na miejsce ich uzyskania (zasada rezydencji),
• a drugie opodatkowuje dochody powstałe na swoim terytorium (zasada źródła).

Umowy te rozwiązują ten problem, ustalając jasne zasady pierwszeństwa w poborze podatków i przydzielając prawa do opodatkowania konkretnym państwom. Wprowadzają też mechanizmy, które eliminują ewentualne pozostałe podwójne opodatkowanie. Fundamentem takich porozumień jest zasada wzajemności oraz dążenie do zrównoważenia interesów finansowych obu umawiających się stron.

Metoda wyłączenia z progresją

Jest to korzystana metoda, dzięki której w Polsce stosować będzie się zasady określone w art. 27 ust. 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wynika z nich, że dochód:

• ze źródeł przychodów znajdujących się poza terytorium RP,
• osoby mającej miejsce zamieszkania w Polsce

jest zwolniony z podatku w tym Państwie. Ma on jednak wpływ na wysokość stawki podatku zastosowanej do dochodów podlegających opodatkowaniu w Polsce.

Zagraniczne dochody uwzględnia się bowiem przy ustalaniu stopy procentowej, według której będzie obliczony podatek należny od dochodu uzyskanego w Polsce.

Oznacza to, iż podatnik nie jest zobowiązany do składania zeznania podatkowego w Polsce. Oczywiście tylko w sytuacji, gdy poza dochodami, do których zastosowanie ma metoda wyłączenia z progresją, nie uzyska innych dochodów w roku podatkowym, które podlegają opodatkowaniu w Polsce na zasadach ogólnych.

W przeciwnym razie podatnik będzie zobowiązany do:

• złożenia zeznania podatkowego,
• wykazania dochodu np. z pracy na statku, który będzie zwolniony spod opodatkowania, a jego wysokość wpłynie jedynie na podatek od pozostałego dochodu.

Taką metodę przewiduje m.in. umowa z Niemcami, Cyprem, Francją.

Metoda zaliczenia proporcjonalnego

Metoda ta polega na tym, że dochód, który podatnik osiągnął za granicą, trzeba opodatkować również w Polsce. Jednak, aby uniknąć podwójnego obciążenia, od polskiego podatku można odjąć ten podatek, który został już zapłacony w innym państwie. Nadto skorzystać z ulgi abolicyjnej.

Metodę proporcjonalnego odliczenia stosuje się w dwóch przypadkach:

1. Gdy Polska ma podpisaną umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania z danym krajem, która przewiduje zastosowanie tej metody;

2. Gdy Polska nie zawarła żadnej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania z krajem, w którym podatnik uzyskuje dochody lub z którego osiąga dochody (w zależności od stanu faktycznego sprawy).

W takim przypadku należy złożyć roczne zeznanie podatkowe w Polsce. Obowiązek ten istnieje zawsze. Tj. niezależnie od tego, czy podatnik osiągał w tym roku jakiekolwiek inne dochody opodatkowane w Polsce według skali podatkowej.

Taką metodę przewiduje m.in. umowa z  Wielką Brytanią, Hiszpanią, Norwegią.

Należy także mieć na względzie jeszcze jedną sytuację. Może zdarzyć się tak, że jedna umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania będzie przewidywać dwie metody unikania podwójnego opodatkowania. Istotna jest więc każdorazowa, wnikliwa analiza sytuacji podatkowej danego marynarza.

Gdzie marynarz płaci podatek? Kiedy marynarz rozlicza się w Polsce, a kiedy marynarz nie musi rozliczać podatku w Polsce?

Przede wszystkim, podatnik nie musi rozliczać się w Polsce w przypadku, gdy:

• nie posiada polskiej rezydencji podatkowej
• nie osiąga na terytorium Polski żadnych dochodów.
• do danych dochodów zastosowanie ma metoda wyłączenia z progresją.
• nie są uzyskiwane inne dochody w roku podatkowym, które podlegają opodatkowaniu w Polsce na zasadach ogólnych – np. emerytura, czy dochody do których ma zastosowanie metoda proporcjonalnego odliczenia.

Z kolei obowiązek założenia zeznania występuje wtedy, gdy

• do uzyskiwanych przez podatnika dochodów ma zastosowanie metoda proporcjonalnego odliczenia,
• podatnik osiąga dochody w kraju, z którym Polska nie ma podpisanej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.
• określone dochody uzyskane zostały w krajach na terytorium wymienionych w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 18 grudnia 2024 r. w sprawie wykazu krajów i terytoriów stosujących szkodliwą konkurencję podatkową w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych (Dz.U. 2024 poz. 1929) (tzw. raje podatkowe).

Państwo bandery statku i siedziba armatora – czy mają znaczenie dla rozliczeń podatkowych marynarzy? Gdzie marynarz płaci podatek

Państwo bandery ma istotne znaczenie, z uwagi na możliwości skorzystania ze zwolnienia PIT. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt. 23 c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

„dochody marynarzy, którzy są obywatelami państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa należącego do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, uzyskane z tytułu pracy na statkach morskich podnoszących banderę państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa należącego do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, używanych do przewozu ładunku lub pasażerów w żegludze międzynarodowej, jeżeli była ona w danym roku podatkowym wykonywana łącznie przez okres co najmniej 183 dni, z wyjątkiem pracy wykonywanej na:

a) holownikach, na których mniej niż 50% czasu pracy faktycznie wykonywanej przez holownik w ciągu roku stanowił przewóz ładunku lub pasażerów drogą morską,

b) pogłębiarkach, na których mniej niż 50% czasu pracy faktycznie wykonywanej przez pogłębiarkę w ciągu roku stanowił przewóz wydobytego materiału drogą morską;”

Wskazać należy, że podatnik, który wykonuje pracę na statkach morskich podnoszących banderę państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa należącego do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, eksploatowanych w transporcie międzynarodowym przez przedsiębiorstwo z faktycznym zarządem w danym kraju ma możliwość skorzystania ze zwolnienia z PIT.

Z kolei siedziba faktycznego zarządu armatora (o ile jest podmiotem faktycznie eksploatującym statek) jest istotna w przypadku wykonywania pracy na pokładzie statku morskiego eksploatowanego w transporcie międzynarodowym. W takiej sytuacji ma to znaczenie dla ustalenia, jaka umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania będzie miała zastosowanie.

Czy marynarz może zapłacić podatek dwa razy? Jak tego uniknąć?

Co do zasady, metody o unikaniu podwójnego opodatkowania mają na celu zniwelowanie podwójnego opodatkowania. Sytuacja taka może jednak wystąpić, gdy dochód podatnika został opodatkowany w innym kraju i podatnik po zakończeniu roku podatkowego w danym kraju otrzymuje zwrot podatku. W takim przypadku zwrot podatku podlega de facto opodatkowaniu w Polsce.

Zgodnie z art. 45 ust. 3a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli podatnik w trakcie obliczania podatku należnego skorzystał z odliczeń od dochodu, podstawy opodatkowania lub samego podatku, a następnie otrzymał zwrot tych odliczonych kwot (w całości lub w części), ma obowiązek doliczyć je ponownie w zeznaniu za rok, w którym zwrot ten otrzymał.

Sposób rozliczenia zagranicznego podatku dochodowego, który został zwrócony, zależy od tego, czy:

• podatek ten był uprzednio odliczony od podatku polskiego (gdy umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania przewiduje metodę proporcjonalnego zaliczenia),
• czy też nie został odliczony (np. w przypadku zastosowania metody wyłączenia z progresją lub otrzymania zwrotu w tym samym roku kalendarzowym w którym doszło do jego zapłaty).

Organy podatkowe wskazują, że odliczenie podatku zapłaconego za granicą nie jest uprawnieniem, lecz obowiązkiem podatnika. Nie można zrezygnować z takiego odliczenia, nawet jeśli podatnik przewiduje, że podatek ten zostanie mu później zwrócony. (Zob. interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 13 lutego 2015 r., nr IBPBII/1/415-959/14/BJ).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18.09.2018 r. II FSK 2417/16 potwierdził, że podatnik, który najpierw odliczył zagraniczny podatek, a później uzyskał jego zwrot, ma obowiązek doliczyć go w zeznaniu za rok otrzymania zwrotu. Jednocześnie sąd wskazał, że podatnik nie może składać korekty wcześniejszego zeznania, aby uwzględnić zwrócony podatek i ponownie skorzystać z tzw. ulgi abolicyjnej.

W praktyce zdarza się, że marynarze, którzy uzyskują zwrot podatku z Wielkiej Brytanii zobowiązani są do jego zwrotu, jednakże tylko w części.

Podsumowanie: gdzie marynarz płaci podatek. Jak udokumentować miejsce zapłaty podatku?

Dokumentami potwierdzającymi zapłatę podatku za granicą są przede wszystkim dokumenty rozliczeniowe od zagranicznych administracji podatkowych np. P60, Jaaropgaaf. Nadto potwierdzeniem zapłaty podatku co do zasady akceptowanym przez większość urzędów skarbowych w trakcie kontroli podatkowej są tzw. pay slipy. To rachunki rozliczeniowe od pracodawcy, które wskazują na wysokość odprowadzanego podatku za granicą oraz zaświadczenia wystawione przez pracodawcę.